सबिता चन्द
दाङ । प्रतिनिधि सभा निर्वाचन नजिकिँदै जाँदा दाङ क्षेत्र नं. १ को राजनीतिक परिदृश्य दिनानुदिन रोचक बन्दै गएको छ। स्वतन्त्र उम्मेदवार कुल प्रसाद केसीको पक्षमा देखिएको समर्थन अब केवल चर्चा मात्र होइन, चुनावी लहरकै रूपमा व्याख्या हुन थालेको छ। नेकपाका केन्द्रीय सदस्यसहित ४७ जना नेता–कार्यकर्ताको सामूहिक राजीनामाले सुरु गरेको तरंग अहिले विभिन्न राजनीतिक, सामाजिक र पेशागत समूहहरूको खुलेको समर्थनसँगै व्यापक बन्दै गएको छ।
उज्यालो नेपालको औपचारिक साथ : वैकल्पिक शक्तिको एकीकरण
दाङ–१ को समीकरणलाई थप सशक्त बनाउने अर्को महत्वपूर्ण घटनाक्रम हो—उज्यालो नेपाल पार्टीको समर्थन । पार्टीका स्थानीय संरचनाले सार्वजनिक रूपमा केसीलाई साथ दिने घोषणा गरेपछि चुनावी प्रतिस्पर्धाले नयाँ मोड लिएको छ।
राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार, वैकल्पिक राजनीतिक शक्तिहरू एउटै स्वतन्त्र उम्मेदवारको पक्षमा उभिनु सामान्य घटना होइन। यसले परम्परागत दलगत ध्रुवीकरणभन्दा फरक खालको राजनीतिक सन्देश दिन्छ—“विचार र व्यक्तित्वको एकीकरण।”
उज्यालो नेपाल पार्टीको समर्थनले केसीको अभियानलाई संगठनात्मक ऊर्जा मात्र होइन, वैकल्पिक मतदाताको भरोसा पनि थपिदिएको छ।
देउखुरी राजधानीको पहिचान : भावनाको केन्द्रमा केसी
दाङको देउखुरी उपत्यकालाई लुम्बिनी प्रदेशको राजधानी बनाउने ऐतिहासिक निर्णयसँग जोडिएको राजनीतिक स्मृति अझै ताजा छ। स्थानीय बासिन्दाहरू अहिले गाउँ–गाउँमा एउटा कुरा दोहोर्याइरहेका छन्—“राजधानी देउखुरी ल्याउन भूमिका खेलेका व्यक्ति केसी नै हुन्।”
यो धारणा केवल राजनीतिक प्रचार होइन, भावनात्मक पहिचानको विषय बनेको छ। देउखुरीलाई राजधानी बनाउने प्रक्रियामा योगदान पुर्याएको व्यक्तित्वका रूपमा केसीलाई हेर्ने मतदाताहरू अहिले खुला रूपमा मात्र होइन, मौन समर्थनका रूपमा पनि उहाँतर्फ आकर्षित भइरहेको स्थानीयहरू बताउँछन्।
एक स्थानीय बुद्धिजीवी भन्छन्, “राजधानीको सवाल केवल प्रशासनिक निर्णय थिएन, त्यो दाङको गौरवको प्रश्न थियो। जसले त्यो गौरव दिलायो, उसलाई मत दिनुपर्छ भन्ने भावना छ। यही भावनात्मक सम्बन्धले केसीको पक्षमा देखिएको समर्थनलाई अझ गहिरो बनाएको छ।
‘लुकेका मत’ को चर्चा : मौन तर निर्णायक शक्ति ?
चुनावी विश्लेषणमा प्रायः खुला समर्थन र सभा–जुलुसको दृश्यता मात्रै होइन, मौन मतदाताको मनोविज्ञान पनि निर्णायक हुन्छ। दाङ–१ मा अहिले “लुकेका मत” को चर्चा व्यापक छ। स्थानीयहरू भन्छन्, धेरै मतदाता सार्वजनिक रूपमा कुनै पक्ष नखुले पनि भित्री रूपमा केसीकै पक्षमा छन्। विशेषगरी कर्मचारी, शिक्षक, साना व्यवसायी र युवाहरूको ठूलो हिस्सा “शान्त तर स्पष्ट” समर्थनमा रहेको दाबी गरिएको छ।
राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार, जब समर्थन भावनात्मक पहिचान र व्यक्तिगत भरोसामा आधारित हुन्छ, त्यो मत अन्तिम समयमा निर्णायक बन्न सक्छ।
गाउँ–गाउँमा देखिएको लहर राप्ती, गढवा, राजपुर र लमही क्षेत्रका गाउँ–टोलमा अहिले एउटै चर्चा छ—“यसपटक परिवर्तन।”
गढवा गाउँपालिकामा बहुपक्षीय उम्मेदवारीका कारण मत विभाजन हुने सम्भावना देखिँदा स्वतन्त्र उम्मेदवारको पल्ला भारी पर्ने आकलन गरिएको छ। राजपुर गाउँपालिकामा मौन समर्थन क्रमशः खुला प्रतिबद्धतामा रूपान्तरण भइरहेको बताइन्छ।
लमही नगरपालिकाका विभिन्न क्षेत्रका प्रतिष्ठित व्यक्तित्वहरू खुलेर केसीको पक्षमा उभिँदा मध्यमवर्गीय मतदातामा समेत प्रभाव परेको देखिन्छ। किसान, मजदुर र युवाको ऊर्जा दाङ कृषि र श्रममा आधारित समाज हो। किसान र मजदुर समुदायले रोजगारी, उत्पादनको मूल्य र पूर्वाधार विकासलाई मुख्य मुद्दा बनाएका छन्।
केसीको चुनावी एजेन्डामा कृषि आधुनिकीकरण, सिंचाइ विस्तार र स्थानीय रोजगारी सृजनालाई प्राथमिकता दिइएको बताइन्छ। यही कारण किसान र श्रमिक वर्गबाट समर्थन बढिरहेको देखिन्छ।
युवा पुस्ताले भने “स्वतन्त्र र निडर नेतृत्व” को प्रतीकका रूपमा केसीलाई हेरेका छन्। सामाजिक सञ्जालमा सक्रिय युवाहरूले अभियानलाई डिजिटल रूपमै फैलाइरहेका छन्।
राजनीतिक सन्देश : दलभन्दा माथि व्यक्तित्व?
दाङ–१ को चुनाव अहिले दलगत प्रतिस्पर्धाभन्दा बढी व्यक्तित्वको मूल्यांकनमा केन्द्रित भएको देखिन्छ। सामूहिक राजीनामा, उज्यालो नेपाल पार्टीको समर्थन, वैकल्पिक समूहहरूको एकीकरण र देउखुरी राजधानीको भावनात्मक पहिचान—यी सबै तत्वहरूले केसीको पक्षमा बलियो वातावरण तयार गरेका छन्।
राजनीतिक वृत्तमा एउटा प्रश्न उठिरहेको छ—“के दाङ–१ ले यसपटक दलभन्दा माथि उठेर व्यक्तित्व रोज्नेछ ?” अन्तिम विश्लेषण : गणित र भावना दुबै केसीतर्फ ? चुनावी गणितले मत विभाजनको सम्भावना देखाउँछ। चुनावी मनोविज्ञानले भावनात्मक पहिचान र नेतृत्वप्रतिको भरोसा देखाउँछ।
राजनीतिक पुनर्संरेखनले वैकल्पिक शक्तिको एकीकरण देखाउँछ। यी तीनै आयाम जोडेर हेर्दा दाङ–१ मा अहिले देखिएको लहर साधारण उत्साह मात्र नभई सम्भावित परिणामको संकेत जस्तो देखिन्छ।
अन्ततः निर्णय मतपेटिकाले गर्नेछ। तर अहिलेको परिदृश्यले एउटा कुरा स्पष्ट पारिरहेको छ । दाङ–१ मा चुनावी बहसको केन्द्रमा केवल एउटा नाम छ, र गाउँ–गाउँमा उठिरहेको स्वर त्यही नाम दोहोर्याइरहेको छ—कुलप्रसाद केसी।
