डा. डक्टप्रसाद धिताल
आदरणीय जनार्दन कमरेड,
हामीले तपाईँमाथि राखेको विश्वास साधारण छैन। त्यो विश्वास इतिहासको माटोमा, सहिदको रगतमा, घाइते र अपाङ्ग योद्धाको पीडामा र लाखौं कार्यकर्ताको समर्पणमा ढलिएको विश्वास हो। त्यो विश्वास केवल तपाईँको नामसँग होइन—तपाईँले बुझेको दर्शन, तपाईँले बोलेको सत्य र तपाईँले बोकेको वैचारिक पहिचानसँग गाँसिएको छ। तर यतिबेला कार्यकर्ताहरूको मुटुमा एउटा गहिरो बेचैनी छ।
कसैले भन्न सक्छ—राजनीतिमा असहमति स्वाभाविक हो। हो, असहमति राजनीतिमा प्राणशक्ति हो, तर असहमतिको नाममा फुट भने त्यो राजनीतिक शरीरमा विष हुन सक्छ। र अहिले त्यो विष फैलिन नदिनका लागि हामी सबैले बोल्नैपर्ने बाध्यता महसुस गरेका छौं।
जनार्दन कमरेड, हामीलाई थाहा छ तपाईँले यो आन्दोलनलाई आफ्नो जीवन ठानेर, धुलो, आँसु र पसिनाको संगममा ठड्याउनुभएको हो। तपाईँको योगदान इतिहासले बिर्सँदैन। तर त्यही इतिहासको अगाडि अहिले प्रश्न उठेको छ—के हामी त्यही बाटोबाट पछि फर्किने हो जहाँ पुग्न हामीले आधा शताब्दीको संघर्ष गरेका थियौँ ?
१. विचार र सिद्धान्तको धरातल
क्रान्तिको बाटो सधैं सहज हुँदैन। सत्ताको उकालोमा पुग्दा कहिलेकाहीं वैचारिक धरातल खुकुलो हुन्छ। सत्ता व्यवस्थापनको नाममा सिद्धान्तहरू हल्लिन्छन्। तर इतिहासले देखाएको छ—जो नेताहरूले सिद्धान्तसँग सम्झौता गर्छन्, तिनीहरूको नाम पार्टीको पृष्ठबाट मेटिन्छ ।तपाईँलाई प्रभाकर बनाउने शक्ति यही विचार थियो । समानताको विचार, न्यायको विचार, जनताको सत्ता निर्माण गर्ने विचार। तपाईँले विगतमा बोलेका हरेक शब्दहरू, संसददेखि सडकसम्मका तपाईँका कथनहरू अझै कार्यकर्ताहरूका मुटुमा गुञ्जिरहेका छन्। त्यसैले अहिले जब तपाईँबाट फुट्को संकेतहरू आउँछन्, त्यो राजनीतिक असहमतिभन्दा बढी नैतिक आघात बनेर आउँछ।
हामी बुझ्छौं—तपाईँसँग गुनासाहरू छन्। पार्टीभित्र अनेक असन्तुलन छन्, नेताहरूबीच असमान अवसरका पीडा छन्। तर प्रश्न यो होइन कि पीडा छ कि छैन, प्रश्न यो हो कि — त्यो पीडा निको पार्ने औषधि पार्टीभित्र छ कि बाहिर ? इतिहासले देखाएको छ —जो नेताहरूले संगठनभित्रै सुधारका लागि अडान लिए, उनीहरू स्मरणीय बने; जो नेताहरू फुटेर गए, उनीहरू इतिहासका फूटनोटमा सीमित भए ।
२. सहिद र कार्यकर्ताको आत्मा बोल्दैछ
जनार्दन कमरेड,
ती सहिदहरूको आत्माले अझै भन्छ — “हामीले हाम्रो जीवन पार्टीका झण्डामा मिसायौं, हामीले सपना देखेका थियौं—एउटा एकीकृत, विचारमा दृढ संगठन।” आज त्यही झण्डा फाटोस् भन्ने कुरा कसरी स्वीकार्य हो ? ती घाइते साथीहरू, जो अहिले पनि हिँड्न सक्दैनन्, ती अपाङ्ग जो क्रान्तिको घाउ लिएर बाँचिरहेका छन् — उनीहरूले तपाईँको नाम सुन्दा गर्व गर्छन्। उनीहरूले सोच्छन्—“जनार्दन हाम्रो हो, ऊ हाम्रो घाउको साक्षी हो।” के ती मान्छेहरूको आँसु बेकार बनाउने हो अब ? कर्णालीका गाउँ–गाउँमा तपाईँको नामले हजारौं युवाले राजनीति सिके।
तपाईँको भाषणले जागृति ल्यायो, तपाईँको संघर्षले आत्मसम्मान जगायो। त्यो जनार्दन, जसले विचारमा जनताको पक्ष लिएर बोल्थ्यो, अहिले त्यही जनतालाई प्रश्नको घेरामा किन राख्दैछ ? हामी कार्यकर्ताहरू तपाईँको विरोध गर्न खोजिरहेका छैनौं। हामी तपाईँलाई स्मरण गराइरहेका छौं — तपाईँले उठाएको पहिलो नारा, तपाईँले लेखेको पहिलो घोषणा, तपाईँले दिएको पहिलो प्रतिज्ञा सम्झनुहोस्। क्रान्ति अझै बाँकी छ, कमरेड।
तर त्यो क्रान्ति फुटबाट होइन, एकता र विचारको एकाकारताबाट अघि बढ्छ।
३. एकता : आजको ऐतिहासिक आवश्यकता
नेपाल अहिले ऐतिहासिक मोडमा छ। जनताको विश्वास घट्दै गएको छ, पार्टीहरू जनभावनासँग टाढा हुँदै गएका छन्। यस्ता बेला वाम शक्तिहरू बीचको एकता केवल रणनीतिक विकल्प होइन — अस्तित्वको आवश्यकता हो। वाम एकताको विचार केवल संगठनको संरक्षण होइन, यो सामाजिक न्याय, समावेशी विकास, र जनमुखी अर्थतन्त्रको अन्तिम ढाल हो। अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पनि हेर्नुहोस् —क्युवाको क्रान्ति कहिले टिक्यो ? जब विचारमा एकता रह्यो। चीन, भियतनाम, र उत्तर कोरियाको राजनीतिक स्थिरता किन टिक्यो ? किनभने नेताहरूले असन्तोषलाई संगठनभित्रै व्यवस्थापन गरे।
भारतको कम्युनिष्ट आन्दोलन किन कमजोर हुँदै गयो ? किनभने नेताहरू बीच निरन्तर फुट भयो।हामीलाई त्यो गल्ती दोहोर्याउन छुट छैन, कमरेड ।कर्णालीका हजारौं कार्यकर्ताले अहिले तपाईँतर्फ हेरेका छन्। उनीहरूले केवल तपाईँको अभिव्यक्ति होइन, तपाईँको निर्णयबाट आफ्नो भविष्य देख्छन्।
४. राजनीतिक जिम्मेवारी र इतिहासको नापतौल
इतिहासले हरेक नेताको मूल्यांकन गर्छ — सत्तामा हुँदा होइन, निर्णायक मोडमा उनीहरूले कस्तो निर्णय लिए भन्ने आधारमा। माओवादी आन्दोलन, जनआन्दोलन, गणतन्त्र, संघीयता — यी सबैको नालमा तपाईँको हस्ताक्षर छ। अब त्यो हस्ताक्षरलाई इतिहासले कस्तो अर्थ दिने हो, त्यो तपाईँकै निर्णयमा निर्भर छ। तपाईँले “सत्ता भन्दा सिद्धान्त ठूलो हो” भनेर कहिल्यै बोल्नुभएको थियो। आज त्यही वाक्य तपाईँलाई फर्काएर भन्छौं — सिद्धान्त नै तपाईँको अस्तित्व हो, फुट होइन। राजनीतिमा क्षणिक लोकप्रियता धेरै पटक भ्रम साबित भएको छ। साँचो लोकप्रियता समयले तौल्छ, र समय सधैं सिद्धान्तको पक्षमा हुन्छ। त्यसैले, कमरेड, तपाईँका जायज मागहरू पार्टीले सुन्नैपर्छ, तर त्यो सम्भव पार्टीभित्रै छ — बाहिर होइन।
५. पार्टीभित्र सुधारको बाटो
हामीले पार्टीलाई असुधार्य संस्था ठान्दैनौं। भ्रान्ति, गुट, असमानता — यी सबै समस्या छन्, तर यिनै समस्या समाधान गर्नकै लागि तपाईँहरूजस्ता नेताहरू आवश्यक छन्। यदि सबै असन्तुष्ट नेताहरू बाहिर गए भने, भित्र सुधार गर्ने को रहन्छ ? हामी चाहन्छौं तपाईँ पार्टीभित्रै रहनुहोस्, विचारमा दृढ रहनुहोस्, र सुधारको नेतृत्व लिनुहोस् । क्रान्तिको साँचो सौन्दर्य यही हो — भित्रै रहेर व्यवस्था परिवर्तन गर्ने साहस राख्नु होस् । बाहिरबाट आलोचना सजिलो हुन्छ, तर भित्रबाट प्रणाली सुधार्ने संघर्ष नै महान क्रान्तिकारी कार्य हो ।
६. भावना र आदर्शबीचको सन्तुलन
हामी भावनामा होइन, सिद्धान्तमा भरोसा गर्छौं। तर राजनीति केवल सूत्र होइन—भावनाको विज्ञान पनि हो। त्यसैले जब हामी “फुट नहोस्” भन्छौं, त्यो केवल वैचारिक आग्रह होइन, त्यो हजारौं कार्यकर्ताको आँसुको आवाज हो। कसैले तपाईँलाई सल्लाह दिन सक्छ— “आफ्नो बाटो खोज, आफ्नै झण्डा बनाउ।” तर, कमरेड, क्रान्तिको झण्डा बनाउने अधिकार व्यक्तिगत होइन, सामूहिक हुन्छ। त्यो सामूहिकताको आत्मा नै पार्टी हो, र त्यो आत्मा बचाउन तपाईँको भूमिका अपरिहार्य छ।
७. सच्चा नेतृत्व : स्वार्थभन्दा माथि
सच्चा नेता त्यो हो जसले आफ्नो पीडालाई पनि जनताको लागि अवसरमा रूपान्तरण गर्छ। सच्चा नेता त्यो हो जसले आफ्नो असहमतिको आवाजलाई फुट होइन, सुधारको शक्ति बनाउँछ। सच्चा नेता त्यो हो जसले असन्तुष्ट कार्यकर्ताको पीडा सुन्छ, तर जनताको सपना बिर्सँदैन।
तपाईँसँग त्यो क्षमता छ। हामी तपाईँमा त्यही नेताको झल्को देखेका छौं। त्यसैले, कृपया, आजको क्षणिक आवेगमा निर्णय नलिनुहोस्। आजको एक गलत निर्णयले तपाईँको दशकौंको योगदानलाई प्रश्नमा पार्न सक्छ।
८. क्रान्ति अझै बाँकी छ
क्रान्ति केवल बन्दुक वा आन्दोलनको नाम होइन। आजको क्रान्ति असमानता, भ्रष्टाचार, अवसरवाद र स्वार्थका विरुद्धको युद्ध हो। त्यो युद्ध अझै बाँकी छ, कमरेड। तर त्यो युद्ध जित्न संगठन चाहिन्छ, सिद्धान्त चाहिन्छ, र एकता चाहिन्छ। फुट्ने बाटोले तपाईँलाई अस्थायी ताली त दिन सक्छ, तर लामो यात्रामा त्यो एक्लोपनले तपाईँलाई थाकाउनेछ। एकताबाट मात्रै नयाँ ऊर्जा जन्मन्छ, नयाँ सम्भावना जन्मिन्छ।
९. अन्त्यमा : कार्यकर्ताको प्रतिज्ञा
हामी कार्यकर्ताहरू तपाईँप्रति विश्वस्त छौं। यो विश्वास कुनै व्यक्तिपूजाबाट होइन, तपाईँको आदर्शप्रतिको सम्मानबाट जन्मिएको हो। त्यो आस्था अझै कायम छ, र हामी विश्वास गर्छौं— तपाईँ पनि एकताको बाटो रोज्नुहुनेछ। फुट भनेको केवल संगठनको विखण्डन होइन, यो सहिदको बलिदानको अपमान हो। हामीलाई थाहा छ तपाईँले त्यो अपमान गर्न सक्नुहुन्न। कर्णालीको पहाड, जनताको पसिना, सहिदको रगत र कार्यकर्ताको आँसु — यी सबैले तपाईँतर्फ हेरिरहेका छन्। कृपया बीचमै बाटो नबदल्नुहोस्। त्यो बाटोमा तपाईँसँगै हजारौं सपना हिँडिरहेका छन्।
१०. निष्कर्ष : इतिहासको अन्तिम पाना
जनार्दन कमरेड,
इतिहासले सधैं निर्णायक क्षणहरूमा नेता कस्तो निर्णय लिन्छ भनेर लेख्छ। यो क्षण त्यही निर्णायक क्षण हो। हामी केवल यही आग्रह गर्छौं— एकता रोज्नुहोस्, फुट होइन; सिद्धान्त रोज्नुहोस्, स्वार्थ होइन; विचारमा दृढ रहनुहोस्, इतिहासले तपाईँलाई सम्मान गर्नेछ। हामीलाई विश्वास छ — तपाईँ त्यो निर्णय गर्नुहुनेछ जसले सहिदको सपना बचाउँछ, घाइतेको पीडा शान्त पार्छ, र कार्यकर्ताको आँसु सुख्याउँछ। हामी तपाईँसँग छौं, कमरेड। विश्वास थियो, छ, र सधैं अटल रहनेछ। “क्रान्ति अझै बाँकी छ, कमरेड। तर त्यो क्रान्ति फुटबाट होइन — एकताबाट अघि बढ्छ।”
