सबिता चन्द
नेपालगन्ज । मानव बेचबिखन, घरेलु हिंसा, सामाजिक विभेद तथा हानिकारक परम्पराविरुद्ध जनचेतना अभिवृद्धि गर्ने उद्देश्यले बाँकेको नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका–१० मा अभिमुखीकरण कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । शुभ सन्देश सभा नेटवर्क नेपाल (GAN Nepal) द्वारा आयोजित कार्यक्रममा सामाजिक समस्या न्यूनीकरण, नागरिक अधिकारको संरक्षण र सुरक्षित समाज निर्माणमा सामुदायिक सचेतनाको महत्त्वमाथि जोड दिइएको थियो ।
प्रशिक्षणका क्रममा मानव बेचबिखनलाई मानव अधिकार र सामाजिक सुरक्षासँग जोडिएको गम्भीर समस्याका रूपमा प्रस्तुत गर्दै यसबाट बच्न आवश्यक सावधानी अपनाउनुपर्ने विषयमा चर्चा गरिएको थियो । रोजगारी, वैदेशिक यात्रा तथा अन्य अवसरको प्रलोभन देखाएर गरिने शोषणबाट जोगिन आधिकारिक सूचना प्राप्त गर्ने, सम्बन्धित कागजातको वैधानिकता जाँच गर्ने र शंकास्पद गतिविधिबारे सम्बन्धित निकायलाई जानकारी गराउने विषय महत्त्वपूर्ण मानिन्छन् । जोखिममा परेका व्यक्तिलाई दोषारोपण गर्नुको सट्टा उनीहरूको सुरक्षा, सम्मान र न्यायमा पहुँच सुनिश्चित गर्नुपर्ने आवश्यकतामाथि पनि जोड दिइएको थियो ।
घरेलु हिंसाका विभिन्न स्वरूप, त्यसले व्यक्ति र परिवारमा पार्ने प्रभाव तथा हिंसा न्यूनीकरणका उपाय कार्यक्रमका प्रमुख विषयमध्ये थिए । शारीरिक आक्रमण मात्र नभई मानसिक यातना, धम्की, अपमान र आर्थिक नियन्त्रणसमेत हिंसाका स्वरूप हुन सक्ने भएकाले यस्ता व्यवहारलाई सामान्य पारिवारिक विवादका रूपमा बेवास्ता गर्न नहुने विषय महत्त्वपूर्ण छ । परिवारमा आपसी सम्मान, समान व्यवहार र संवादको वातावरण निर्माण गर्नुका साथै हिंसापीडितलाई आवश्यक सहयोग उपलब्ध गराउनु परिवार र समुदायको साझा जिम्मेवारी हो ।
कार्यक्रममा सामाजिक विभेद तथा हानिकारक परम्पराले व्यक्तिको अधिकार, सम्मान र अवसरमा पार्न सक्ने असरबारे पनि चर्चा गरिएको थियो । बालविवाह, जबर्जस्ती विवाह, दाइजोका कारण हुने उत्पीडन, जातीय विभेद र छुवाछुतजस्ता अभ्यासले सामाजिक न्याय तथा समानतामा अवरोध सिर्जना गर्छन् । यस्ता समस्याको न्यूनीकरणका लागि कानुनी व्यवस्थाको प्रभावकारी कार्यान्वयनसँगै शिक्षा, संवाद र सामाजिक सोचमा सकारात्मक परिवर्तन आवश्यक हुन्छ ।
सामाजिक परिवर्तनमा युवाको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुने भएकाले उनीहरूलाई सही सूचना सम्प्रेषण, विभेदविरुद्ध आवाज उठाउने र जोखिममा रहेका व्यक्तिलाई सहयोग सेवासम्म पहुँच पुर्याउन प्रेरित गर्नु आवश्यक छ । विद्यालय, परिवार, सामाजिक संस्था, सञ्चारमाध्यम र स्थानीय तहबीच सहकार्य बढाउन सके सामाजिक सचेतना अभियानलाई थप प्रभावकारी बनाउन सकिन्छ ।
मानव बेचबिखन, घरेलु हिंसा र सामाजिक विभेदजस्ता समस्या समाधानका लागि सरकारी निकायको प्रयाससँगै नागरिक समाज र समुदायको सक्रिय सहभागिता आवश्यक हुन्छ । नागरिकले आफ्ना अधिकार र जिम्मेवारीबारे जानकारी राख्ने, अरूको अधिकारको सम्मान गर्ने तथा अन्यायपूर्ण व्यवहारविरुद्ध जिम्मेवार ढंगले आवाज उठाउने संस्कार विकास गर्न सके सुरक्षित र समावेशी समाज निर्माणमा सहयोग पुग्न सक्छ ।
शुभ सन्देश सभा नेटवर्क नेपाल (GAN Nepal) ले आयोजना गरेको यस अभिमुखीकरण कार्यक्रम सामाजिक विकृतिविरुद्ध नागरिक सचेतना अभिवृद्धि गर्ने उद्देश्यमा केन्द्रित रहेको थियो । यस्ता कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिँदै समुदायस्तरमा अधिकारसम्बन्धी जानकारी विस्तार गर्न र सरोकारवाला निकायबीच सहकार्य बढाउन सके मानव बेचबिखन, घरेलु हिंसा तथा विभेद न्यूनीकरणका प्रयासलाई प्रभावकारी बनाउन सकिने अपेक्षा गरिएको छ ।
कार्यक्रममा समाजसेवी के. बी. बसेल प्रमुख अतिथिका रूपमा सहभागी हुनुभएको थियो भने संस्थाकी पूर्वअध्यक्ष सुशिला बसेल, अध्यक्ष डा. डक्टप्रसाद धिताल लगायतले प्रशिक्षण दिनुभएको कार्यक्रमको अध्यक्षता डा. डक्टप्रसाद धितालले गर्नुभएको थियो ।
संस्थाका उपाध्यक्ष चन्द्रप्रकाश चौधरी, कोषाध्यक्ष सुरेश गुरुङ, सदस्य रिता चौधरी लगायतको उपस्थिति रहेको थियो भने संस्थाका कार्यकारी प्रमुख तिलक बहादुर नेपालीले कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुभएको थियो ।
